झापा, भद्रपुर नगरपालिका–३ स्थित ऐतिहासिक किच्चकबध स्थलमा पुरातत्व विभागको टोलीले आठौँ चरणको उत्खनन गरेको छ। यस उत्खननका क्रममा प्राचीन दरबारको जग फेला परेको पुरातत्वविद् उद्धव आचार्यले जानकारी दिएका छन्। आचार्यको नेतृत्वमा चार सदस्यीय टोलीले फागुन २५ गतेदेखि उत्खनन तथा संरक्षणको कार्य गरिरहेको छ।
पुरातत्व विभागका अधिकृत नवराज अधिकारीका अनुसार किच्चकबध स्थलमा वि.सं. २०५८ देखि उत्खनन कार्य हुँदै आएको छ। यसपटकको उत्खननमा तीन मिटरभन्दा गहिरो दरबारको जग फेला परेको छ, जसको इँटाहरू अघिल्ला उत्खननहरूमा फेला परेका इँटासँग मिल्दोजुल्दो रहेको बताइएको छ। अघिल्ला उत्खननहरूमा २२ सय वर्ष पुरानो दरबारको सुरक्षा पोस्ट, पर्खाल, कम्पाउन्ड, हतियार, बाण, भाला, र माटाका भाँडावर्तन फेला परिसकेको थियो।
पुरातत्वविद् आचार्यका अनुसार यसपटक टोलीले केही नयाँ स्थानमा उत्खनन गरेको छ। अघिल्ला उत्खननबाट भेटिएका संरचनाहरूको संरक्षणमा प्राथमिकता दिइएको छ। अघिल्लो उत्खननबाट भेटिएका वस्तुहरूको बेलायतमा कार्बन परीक्षण गर्दा ती २२ सय वर्ष पुरानो रहेको पुष्टि भएको थियो। हालसम्म लिखित सामग्री भने फेला नपरेको आचार्यले बताए।
पौराणिक कथनअनुसार, महाभारतकालीन राजा विराटका सालो किच्चकको दरबार यही स्थानमा रहेको मानिन्छ। कथाअनुसार, पाँच पाण्डव गुप्तवासमा रहँदा किच्चकले द्रौपदीमाथि कुदृष्टि राखेपछि भीमसेनले उनलाई विराटनगरदेखि लखेटेर यहीँ बध गरेका थिए। त्यसैले यो ठाउँ “किच्चकबध स्थल” नामले प्रसिद्ध भएको हो।
हाल दश बिघा क्षेत्रमा फैलिएको किच्चकबध स्थलमा नयाँ संरचनाहरू जथाभावी रूपमा निर्माण हुँदा पुरातात्विक धरोहर नष्ट हुने खतरा रहेको छ। मन्दिर, पोखरी, र अन्य भौतिक संरचनाहरू निर्माण गरिँदा पुरातात्विक वस्तुहरू जोखिममा परेका छन्। पुरातत्व विभागले अनधिकृत निर्माण रोक्न आग्रह गर्दै आएको छ।
गत वर्ष पुरातत्व विभागले एउटा मन्दिर हटाउन लगाएको थियो। सोही मन्दिरमुनि उत्खनन गर्दा प्राचीन दरबारको जग भेटिएको छ। उत्खननलाई थप निरन्तरता दिँदै केही दिनसम्म संरक्षण कार्य जारी रहने विभागका अधिकृत अधिकारीले जनाएका छन्।
सरकारले किच्चकबध स्थलको पुरातात्विक उत्खनन र संरक्षणमा पर्याप्त लगानी गर्न नसकेको पुरातत्वविद्हरूको गुनासो छ। थोरै बजेटका कारण प्रत्येक वर्ष उत्खनन कार्य अधुरो रहँदै आएको छ। यसपटक उत्खननका लागि सरकारले १० लाख बजेट छुट्याएको छ। अधिकारीका अनुसार सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद पनि १३ जना कामदार लगाएर संरक्षणको काम तीव्र रूपमा भइरहेको छ। यदि बजेट पर्याप्त भएको भए, एकै वर्षमा धेरै काम सम्पन्न गर्न सकिने अधिकारीको भनाइ छ।